Datganiad Home-Start Cymru ar Gyllideb yr Hydref 2026

Mae HSC yn croesawu nifer o fesurau a gyhoeddwyd yng Nghyllideb yr Hydref 2026 sydd â’r potensial i wella lles a gwydnwch ariannol teuluoedd ledled Cymru, gan hefyd dynnu sylw at feysydd lle mae angen gweithredu pellach i sicrhau bod pob teulu’n elwa’n deg ar dwf economaidd.

Rydym yn arbennig o falch o glywed bod Elin Jones, Ysgrifennydd y Cabinet dros Gyllid yng Nghymru, wedi cyhoeddi ymrwymiad i gyfateb Taliad Ynni Aelwydydd £100 Llywodraeth y DU ar gyfer aelwydydd. Bydd hyn yn helpu i sicrhau bod teuluoedd yng Nghymru yn cael yr un lefel o gymorth â’r rhai yn Lloegr ar adeg pan fo llawer yn parhau i wynebu pwysau sylweddol o ran cost gwresogi a phweru eu cartrefi. Rydym yn croesawu’r ymrwymiad hwn i gydraddoldeb a’r gydnabyddiaeth na ddylai teuluoedd Cymru fod dan anfantais o ran mesurau a gynlluniwyd i leddfu’r argyfwng costau byw.

Mae HSC yn croesawu cyflwyno tâl ac absenoldeb rhiant i dadau a phartneriaid hunangyflogedig. Mae hyn yn gydnabyddiaeth bwysig bod tadau, waeth beth fo’u math o gyflogaeth, yn chwarae rhan hanfodol wrth gefnogi plant a theuluoedd yn ystod cyfnodau cynharaf bywyd plentyn. Mae’r mesur yn adlewyrchu’r blaenoriaethau a godwyd yn gyson drwy’r Grŵp Trawsbleidiol ar Les Tadau a Gwydnwch Teuluoedd, y mae HSC yn gweithredu fel ei Ysgrifenyddiaeth, ac mae’n gam cadarnhaol tuag at sicrhau nad yw rhieni hunangyflogedig yn cael eu cau allan o bolisïau cymorth i deuluoedd.

Fodd bynnag, er bod cynnwys tadau a phartneriaid hunangyflogedig i’w groesawu, mae’r cynnig ei hun yn parhau i fod yn gyfyngedig. Mae tadau’n parhau i gael dim ond pythefnos o absenoldeb â thâl, darpariaeth sy’n brin iawn o’r hyn sydd ei angen ar lawer o deuluoedd yn ystod wythnosau cynnar hollbwysig ar ôl geni neu fabwysiadu plentyn. Mae ymchwil a phrofiad yn dangos yn gyson fanteision tadau’n gallu treulio amser ystyrlon gyda’u plant a chefnogi mamau a phartneriaid yn ystod y cyfnod hwn, gan gryfhau perthnasoedd teuluol, lles rhieni a datblygiad plant.

Felly rydym yn gobeithio bod y cyhoeddiad hwn yn nodi dechrau adolygiad ehangach o gymorth i dadau a phartneriaid. Dylai unrhyw adolygiad yn y dyfodol ystyried nid yn unig dadau hunangyflogedig ond hefyd digonolrwydd y cynnig absenoldeb tadolaeth statudol presennol i dadau cyflogedig. Gydag absenoldeb statudol ar hyn o bryd wedi’i gyfyngu i bythefnos a llawer o gyflogwyr yn methu neu’n anfodlon darparu trefniadau gwell, mae’r DU yn parhau i fod ar ei hôl hi o gymharu â llawer o wledydd tebyg o ran cydnabod pwysigrwydd cyfranogiad tadau ym mywyd teuluol. Byddai dull cryfach a mwy uchelgeisiol o ymdrin ag absenoldeb rhiant yn gwneud cyfraniad sylweddol at wydnwch teuluoedd, cydraddoldeb rhywiol a gwell canlyniadau i blant.

Rydym hefyd yn croesawu’r cynnydd yn y Cyflog Byw Cenedlaethol a’r Isafswm Cyflog Cenedlaethol, a fydd yn rhoi hwb i’w groesawu i lawer o weithwyr a theuluoedd ar incwm is. Ar adeg pan fo llawer o aelwydydd yn cael trafferth gyda chostau cynyddol, mae sicrhau bod gwaith yn talu yn rhan bwysig o fynd i’r afael â thlodi a gwella diogelwch ariannol.

Fodd bynnag, ni fydd cynnydd mewn cyflogau yn unig yn datrys yr heriau sy’n wynebu llawer o deuluoedd. Mae gan Gymru lefelau uchel parhaus o dlodi plant, gyda fframwaith monitro diweddaraf Llywodraeth Cymru yn amcangyfrif bod 31.2% o blant yng Nghymru yn byw mewn tlodi incwm cymharol ar ôl costau tai. Mae hyn yn golygu bod bron un o bob tri phlentyn yn tyfu i fyny mewn aelwydydd sy’n wynebu caledi ariannol, gyda chanlyniadau sylweddol i’w hiechyd, eu lles, eu cyrhaeddiad addysgol a’u cyfleoedd yn y dyfodol.

Er bod mesurau Llywodraeth y DU yn gamau cadarnhaol a fydd yn rhoi rhywfaint o ryddhad i’w groesawu i deuluoedd, mae’n annhebygol y byddant ar eu pen eu hunain yn gwrthbwyso’r pwysau parhaus y mae llawer o aelwydydd yn eu hwynebu. Mae costau ynni yn parhau i fod yn bryder sylweddol, ac mae teuluoedd yn ddealladwy yn poeni am gynnydd parhaus a rhagamcanedig mewn biliau cartref. Bydd llawer yn croesawu’r taliad ynni £100, ond rhaid i gymorth tymor byr gael ei gyd-fynd â gweithredu tymor hwy os yw teuluoedd i gael eu diogelu rhag effaith ddinistriol bosibl cynnydd yn y dyfodol mewn costau ynni a threuliau byw ehangach.

Bydd HSC yn parhau i eiriol dros ddull cynhwysfawr o fynd i’r afael â thlodi teuluoedd, gan gydnabod bod yn rhaid i gynyddu incwm fynd law yn llaw ag ymdrechion i leihau costau aelwydydd a sicrhau bod cymorth yn cyrraedd y rhai sydd ei angen fwyaf. Wrth i gynlluniau gweithredu ddatblygu, rydym yn edrych ymlaen at weithio gyda llywodraethau a phartneriaid ledled Cymru i sicrhau bod y mesurau cadarnhaol a gyhoeddwyd yn y Gyllideb yn arwain at welliannau ystyrlon i les teuluoedd, gan barhau i hyrwyddo polisïau sy’n lleihau tlodi, cryfhau gwydnwch teuluoedd a rhoi’r dechrau gorau posibl mewn bywyd i bob plentyn.